กรมทรัพย์สินทางปัญญาหารือสมาคมผู้สร้างภาพยนตร์แห่งสหรัฐฯ ภูมิภาคเอเชียแปซิฟิก ยกระดับแนวทางการใช้งานลิขสิทธิ์ในยุค AI มุ่งสร้างความสมดุลระหว่างการพัฒนานวัตกรรมและการคุ้มครองสิทธิ์ของผู้สร้างสรรค์ ป้องกันการนำไปใช้งานแบบฟรี ๆ พร้อมแจงความคืบหน้าแก้กฎหมายลิขสิทธิ์ และชวนร่วมงาน TCEX 2026 เดือน ก.ค.69

นางอรมน ทรัพย์ทวีธรรม อธิบดีกรมทรัพย์สินทางปัญญา กระทรวงพาณิชย์ เปิดเผยว่า กรมได้หารือสมาคมผู้สร้างภาพยนตร์แห่งสหรัฐอเมริกา ภูมิภาคเอเชียแปซิฟิก (MPA ASIA Pacific) นําโดย Mr.James Cheatley ผู้อํานวยการอาวุโสประจําภูมิภาค ด้านวิดีโอออนดีมานด์ (VOD) กิจการดิจิทัลและทรัพย์สินทางปัญญา เกี่ยวกับทิศทางกําหนดนโยบายด้านลิขสิทธิ์ที่เกี่ยวข้องกับเทคโนโลยีปัญญาประดิษฐ์ (Artificial Intelligence: AI) ของไทย โดยมุ่งสร้างเสริมการพัฒนาและฝึก AI อย่างเหมาะสม ภายใต้กรอบกฎหมายลิขสิทธิ์ พร้อมสร้างความตระหนักรู้และพัฒนาแนวปฏิบัติที่ชัดเจน เพื่อสนับสนุนการเติบโตของนวัตกรรมและขีดความสามารถในการแข่งขันของประเทศในยุคดิจิทัล ควบคู่กับการสร้างสมดุล ด้านการคุ้มครองสิทธิ์ของเจ้าของลิขสิทธิ์

โดยปัจจุบัน AI เข้ามามีบทบาท ต่อการพัฒนาเศรษฐกิจดิจิทัล เทคโนโลยี และอุตสาหกรรมสร้างสรรค์เพิ่มมากขึ้น ส่งผลให้การนําผลงานอันมี ลิขสิทธิ์มาใช้ในการพัฒนาและฝึก AI กลายเป็นประเด็นสําคัญที่ได้รับความสนใจทั้งในระดับประเทศและระดับสากล กรมจึงให้ความสําคัญกับการเสริมสร้างความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับการใช้งานลิขสิทธิ์ อย่างเหมาะสม ภายใต้หลักการเคารพสิทธิ์ของเจ้าของผลงานและการใช้ประโยชน์อย่างมีความรับผิดชอบ เพื่อให้การพัฒนาเทคโนโลยีสามารถเดินหน้าควบคู่กับการคุ้มครองสิทธิของผู้สร้างสรรค์ได้อย่างสมดุลและยั่งยืน

อย่างไรก็ดี การกําหนดแนวทางที่เหมาะสมระหว่างการส่งเสริมการพัฒนา AI และการคุ้มครองสิทธิ์ของเจ้าของลิขสิทธิ์ ยังคงเป็นประเด็นสําคัญที่ประเทศไทยต้องดําเนินการอย่างรอบคอบ โดยกรมอยู่ระหว่างศึกษาแนวทางการดําเนินการของต่างประเทศ เพื่อนํามาปรับใช้ให้เหมาะสมกับบริบทของไทย เพราะตามกฎหมายลิขสิทธิ์ที่บังคับใช้อยู่ในปัจจุบัน หากข้อมูลที่นํามาใช้ฝึก AI ไม่ใช่ผลงานที่ตกเป็นสาธารณสมบัติ (Public Domain) หรือไม่ใช่ผลงานที่หมดอายุความคุ้มครองลิขสิทธิ์แล้ว ผู้ใช้งานจําเป็นต้องได้รับอนุญาตจากเจ้าของลิขสิทธิ์อย่างถูกต้อง เว้นแต่จะเข้าข่ายการใช้งานที่เป็นธรรม (Fair Use) เช่น เพื่อการศึกษาหรือวิจัยที่ไม่แสวงหากําไร เป็นต้น



“ในประเด็นดังกล่าว กรมได้หารือกับ MPA ASIA Pacific โดยทั้งสองฝ่ายได้แลกเปลี่ยนความคิดเห็นเกี่ยวกับประเด็นการบริหารจัดการลิขสิทธิ์ในส่วนที่เกี่ยวข้องกับการนําผลงานไปใช้พัฒนาและฝึก AI ซึ่งผู้แทน MPA ASIA Pacific เสนอว่า การใช้แนวทางการทําสัญญาอนุญาตให้ใช้สิทธิ์แบบสมัครใจ (Voluntary Licensing) จะช่วยให้ผู้พัฒนา AI สามารถเข้าถึงชุดข้อมูล (Datasets) ได้อย่างถูกต้องตามกฎหมาย ทั้งนี้ ฝ่าย MPA ASIA Pacific ยังได้ยกตัวอย่างแนวปฏิบัติของประเทศเกาหลีใต้ ที่มีการจัดทําคู่มือเกี่ยวกับการใช้งานลิขสิทธิ์ที่เป็นธรรมในการฝาก Generative AI เพื่อสร้างความเข้าใจ ทีถูกต้องแก่สาธารณชน ซึ่งช่วยลดความกังวลและป้องกันข้อมูลที่คลาดเคลื่อนเกี่ยวกับการนําข้อมูลลิขสิทธิ์ไปใช้”

ทั้งนี้ กรมมีความสนใจที่จะศึกษาและนําโมเดลจากประเทศเกาหลีใต้มาปรับใช้ในการจัดทําคู่มือ (Guidelines) ที่เกี่ยวข้องกับลิขสิทธิ์และ AI ในอนาคต เพื่อสร้างความเข้าใจที่ชัดเจนแก่ผู้พัฒนา AI และบุคลากร ในอุตสาหกรรมสร้างสรรค์ อันจะช่วยป้องกันความสับสนและเพิ่มความชัดเจนในทางปฏิบัติให้กับทุกภาคส่วนที่เกี่ยวข้องได้เป็นอย่างดีต่อไป

นางอรมนกล่าวว่า ในการหารือ ยังได้มีการพูดคุยถึงความคืบหน้าในการปรับปรุงกฎหมายลิขสิทธิ์ของไทย ในประเด็นเกี่ยวกับสิทธิของนักแสดง เพื่อรองรับการเข้าเป็นภาคีสนธิสัญญาว่าด้วยการแสดงและสิ่งบันทึกเสียงขององค์การทรัพย์สินทางปํญญาโลก (WIPO Performances and Phonograms Treaty: WPPT) โดยกรมมีแผนจัดจ้างที่ปรึกษาเพื่อศึกษาผลกระทบต่ออุตสาหกรรมภาพยนตร์และรับฟังความเห็น จากผู้มีส่วนได้เสียอย่างรอบด้าน และได้ชี้แจงว่าอยู่ระหว่างการจัดทําร่างกฎหมายเฉพาะเพื่อกํากับดูแล การจัดเก็บและจัดสรรค่าตอบแทนการใช้งานอันมีลิขสิทธิ์ในประเทศไทยอย่างโปร่งใสและเป็นธรรม โดยมุ่งหวังว่าร่างกฎหมายทั้งสองฉบับจะช่วยยกระดับระบบการคุ้มครองและการบริหารการจัดเก็บค่าลิขสิทธิ์ของไทย ให้มีประสิทธิภาพ ทันสมัย และสอดคล้องกับมาตรฐานระดับสากล

ในโอกาสนี้ กรมได้เชิญ MPA ASIA Pacific ร่วมเป็นพันธมิตรในการขับเคลื่อน งาน Thailand Character & Content Expo (TCEX) 2026 ซึ่งกรมฯ มีกําหนดจัดขึ้นระหว่างวันที่ 9-12 ก.ค.2569 นี้ ณ ศูนย์การค้าสยามพารากอน เพื่อผลักดันอุตสาหกรรมสร้างสรรค์ของไทยสู่ตลาดสากล และได้เชิญชวนสมาชิกกลุ่มนักลงทุนของ MPA ASIA Pacific เข้าร่วมกิจกรรม Pitching เพื่อเฟ้นหานักสร้างสรรค์ไทยหน้าใหม่ไปจนถึงระดับมืออาชีพมาร่วมงานและสร้างโอกาสในการจับคู่ธุรกิจระหว่างศิลปิน และเครือข่ายนักลงทุนและผู้ประกอบการระดับนานาชาติ เพื่อส่งเสริมการพัฒนาระบบนิเวศของอุตสาหกรรม และทรัพย์สินทางปัญญาของไทยให้มีความเข้มแข็ง เพื่อต่อยอดผลงานสร้างสรรค์ไทยสู่เชิงพาณิชย์และขยายโอกาสทางธุรกิจในระดับนานาชาติต่อไป